ආයෝජන ලිපි මාලාවේ අවසාන ලිපි කිහිපයට පැමිණ ඇත. සාර්ථක ආයෝජකයෙකු වීමට නම්, ඔබ උපයන ලාභයෙන් කීයක් රජයට සහ තැරැව්කරුට (Broker) යනවාද යන්නත්, එම ලාභය නිවැරදිම වෙලාවට මුදල් බවට පත් කරගන්නේ කෙසේද යන්නත් අනිවාර්යෙන් දැනගත යුතුමයි.
- අර්බුද මැදින් ගොඩනැගෙන මූල්ය නිදහස | Financial freedom through crisis | Part 01
- මූල්ය නිදහස සොයා යන ගමන: ලොව ප්රකට බිලියනපතියන්ගේ රහස් මොනවාද? What Are the Secrets of the World's Billionaires? | Part 02
- ඉවසීම සහ වැල් පොලිය : ලෝකයේ අටවැනි පුදුමය | Patience and Compound Interest | Part 03
- නිවැරදි සමාගමක් තෝරාගන්නේ කෙසේද? (මූලික විශ්ලේෂණය සහ ආයෝජන වචන මාලාව) | How to choose the right shares? | Part 04
- හරියටම කොටස් මිලදී ගන්නේ කවදාද? "තාක්ෂණික විශ්ලේෂණය" (Technical Analysis) සහ TradingView භාවිතය | Part 05
- බ්රේක් නැති වාහනයක නොයන්න: ආයෝජනයේ "අවදානම් කළමනාකරණය" - "Risk Management" in Investment | Part 06
- කොටස් මිල වැටෙන විට "මිල සාමාන්යකරණය" කරන්නේ කෙසේද? | How to Rupee Cost Averaging ? | Part 07
1. ගාස්තු සහ බදු (Fees and Taxes)
ලංකාවේ කොටස් වෙළඳපොල ආයෝජකයින්ට තියෙන ලොකුම වාසියක් තමයි ලෝකයේ අනෙක් රටවලට සාපේක්ෂව ඉතා අඩු බදු ප්රතිශතයක් පැවතීම.
ගනුදෙනු ගාස්තු (Brokerage Fees)
කොටස් මිලදී ගන්නා විට සහ විකුණන විට අය වන ගාස්තු එකිනෙකට සුළු වශයෙන් වෙනස් වේ. රුපියල් මිලියන 100 ට අඩු ගනුදෙනු සඳහා අය වන ගාස්තු මෙසේය:
මිලදී ගැනීමේ ගාස්තුව: 1.12%
(මෙම 1.12% ඇතුළත තැරැව්කාර ගාස්තුව (Brokerage fee), කොටස් වෙළඳපොල ගාස්තුව (CSE levy), CDS ගාස්තුව සහ SEC ගාස්තුව යන සියල්ලම අන්තර්ගත වේ).
විකිණීමේ ගාස්තුව: 1.42%
(මෙෙහිදී 1.12% ක මූලික ගාස්තුවට අමතරව, රජය විසින් අය කරන 0.3% ක කොටස් ගනුදෙනු බද්දක් හෙවත් Share Transaction Levy / Turnover Tax එකක් අය කරනු ලැබේ).
උදාහරණයක් ලෙස, ඔබ රුපියල් 10,000 ක කොටස් මිලදී ගන්නා විට රු. 112 ක ගාස්තුවක් ද, එම කොටස්ම අනාගතයේදී රුපියල් 10,000 කට විකුණන විට රු. 142 ක ගාස්තුවක් ද අමතරව වැය වේ.
සැබෑ ලාභ ලැබෙන Break-even මිල = මිලදී ගත් මිල × (1 + 0.0112 + 0.0142) = මිලදී ගත් මිල × 1.0254
උදා: රු. 100 ට ගත්තොත්, රු. 102.54 ට විකුණා ලාභ ලැබේ
බදු (Taxes) - ආයෝජකයින්ට ඇති වාසිය
ප්රාග්ධන ලාභ බද්ද (Capital Gains Tax - CGT): ලංකාවේ ලැයිස්තුගත සමාගම්වල කොටස් විකුණා ලබන ලාභය මත බදු අය නොකෙරේ (0%). ඔබ රුපියල් ලක්ෂයකට ගත් කොටස් ලක්ෂ දෙකකට වික්කත්, ඒ ලැබෙන ලක්ෂයක ලාභය සම්පූර්ණයෙන්ම ඔබට හිමිවේ.
ලාභාංශ මත බද්ද (Dividend Tax): සමාගමක් ඔබට ලාභාංශ (Dividends) ගෙවන විට, එම මුදලින් 10% ක රඳවා ගැනීමේ බද්දක් (WHT) රජයට අය කරගනී. ඔබට ලැබෙන්නේ බදු කැපූ ශුද්ධ මුදලයි.
2. කොටස් විකුණන්නේ කවදාද? (When to Sell?)
"Buy and Hold" හෙවත් මිලදී ගෙන තබා ගැනීම හොඳ උපාය මාර්ගයක් වුවත්, සෑම කොටසක්ම සදහටම තබා ගත යුතු නැත. විකිණීමට සුදුසුම අවස්ථා මෙන්න:
ඉලක්කගත මිලට පැමිණීම (Target Price)
ඔබ කොටසක් මිලදී ගන්නා විට එය රුපියල් 100 ක් වටිනවා යැයි සිතා රුපියල් 60 ට මිලදී ගත්තේ නම්, එහි මිල රුපියල් 100 සීමාවට පැමිණි පසු එය විකුණා ලාභය ලබා ගැනීම බුද්ධිමත්ය.
මූලික පදනම දුර්වල වීම (Change in Fundamentals)
ඔබ සමාගම තෝරාගත්තේ එය ලාභ ලබන නිසා නම්, නමුත් දැන් එම සමාගම දිගින් දිගටම පාඩු ලබන්නේ නම් හෝ එහි කළමනාකාරිත්වය දූෂිත වී ඇත්නම්, පාඩුව අවම කරගෙන වහාම ඉවත් විය යුතුය.
වඩා හොඳ අවස්ථාවක් ලැබීම (Opportunity Cost):
ඔබේ මුදල් යොදවා ඇති සමාගමට වඩා වේගයෙන් වර්ධනය වන තවත් හොඳ සමාගමක් මුණගැසුණහොත්, පරණ කොටස් විකුණා අලුත් සමාගමට මාරු විය හැක.
ජීවිතයේ ඉලක්ක සපුරා ගැනීම
ඔබ ආයෝජනය කළේ නිවසක් මිලදී ගැනීමට හෝ උසස් අධ්යාපනයට නම්, එම අවශ්යතාවය පැමිණි විට වෙළඳපොල තත්ත්වය සලකා බලා කොටස් මුදල් බවට පත් කරගත හැක.
3. IPO (Initial Public Offering) - මූලික මහජන නිකුතුව
සමාගමක් පළමු වතාවට කොටස් වෙළඳපොලට පිවිසෙමින් මහජනතාවට කොටස් නිකුත් කිරීම IPO එකක් ලෙස හැඳින්වේ.
වාසිය තමයි, බොහෝ විට IPO එකකදී කොටසක් නිකුත් කරන්නේ එහි සැබෑ වටිනාකමට වඩා අඩු මිලකටයි. එම කොටස වෙළඳපොලේ ලැයිස්තුගත වූ පළමු දිනයේදීම (Listing gains) විශාල ලාභයක් ලැබීමට ඉඩකඩ ඇත.
අයදුම් කරන්නේ කෙසේද?:
- CSE Mobile App එක හරහා හෝ ඔබේ Broker මඟින් නිකුත් කරන IPO අයදුම්පත පුරවා 'Apply' කළ හැක.
- මුදල් ගෙවීම බැංකු මාරුවක් (Bank Transfer) හෝ චෙක්පතක් මඟින් කළ යුතුය.
- ඉල්ලුම වැඩි වුවහොත්, ඔබට ඉල්ලූ සියලුම කොටස් ප්රමාණය නොලැබී යා හැක (Pro-rata basis). එවිට ඉතිරි මුදල් නැවත ඔබේ බැංකු ගිණුමටම ලැබෙනු ඇත.
ආයෝජනය යනු නිරන්තරයෙන් ඉගෙන ගත යුතු විෂයකි. වෙළඳපොල උච්චාවචනය වන විට කලබල නොවී, ඉවසීමෙන් සහ නිවැරදි දත්ත මත පදනම්ව තීරණ ගන්න. ඔබේ මූල්ය නිදහස ඇත්තේ ඔබේම අතේය!
මෙක කියවල ඒකපාරටම ආයොජන කරන්න යන්න නම් ඒපා. මේ ගැන දැනුවත් වෙලා අවබෝධයෙන් වැඩෙට බහිමු.
ඊලග ලිපෙයෙන් හමුවෙමු. මේ ගැන වැඩිදුර අධ්යයනය කරන්න මුලාශ්ර කිහිපයක් පහළින් යොමු කර ඇත.