අද අපි ජීවත් වෙන්නේ "සම්බන්ධතා" වැඩිම, ඒත් "තනිකම" උපරිම යුගයකයි. ඇඟිලි තුඩින් මුළු ලෝකයම පාලනය කරන්න පුළුවන් වුණත්, තමන්ගේම මනස පාලනය කරගන්න බැරිව ලතවෙන පරම්පරාවක් අද නිර්මාණය වෙලා තියෙනවා. අපිට කොතැනද වැරදුණේ? සැබෑ සතුට තියෙන්නේ කොහේද?
1. "ස්වයං-ප්රේමය" (Self-love) සහ සමාජ මාධ්ය රැවටීම
නමුත් මෙහි සැඟවුණු ඇත්ත නම්, අධික ලෙස තමන්ව ප්රදර්ශනය කිරීමට උත්සාහ කරන්නේම තමන්ගේ ඇතුළාන්තයේ ඇති හිස්බව වසා ගැනීමටයි. * ඩොපමින් උගුල: අපේ මොළය ක්රියා කරන්නේ රසායනික ප්රතික්රියාවලට අනුවයි. ඔබ දාන පින්තූරයකට ලැබෙන හැම Like එකක්ම මොළයට කුඩා "ඩොපමින්" (Dopamine) මාත්රාවක් ලබා දෙනවා. මෙය හරියට පිපාසයට ලුණු වතුර බොනවා වගේ වැඩක්. බොන්න බොන්න පිපාසය වැඩි වෙනවා මිසක් සංසිඳෙන්නේ නැහැ.
බටහිර "Self-love" සංකල්පය
බටහිර චින්තනයේදී මෙයින් අදහස් කරන්නේ තමන්ගේ මානසික සහ ශාරීරික සුවතාවය වෙනුවෙන් පෙනී සිටීමයි. එහි ප්රධාන ලක්ෂණ කිහිපයක් තියෙනවා
තමන්ව පිළිගැනීම (Self-acceptance)
තමන්ගේ අඩුපාඩු සහ වැරදි එක්කම තමන් කවුද කියලා පිළිගැනීම.
සීමා මායිම් පනවා ගැනීම (Setting Boundaries)
අනුන් වෙනුවෙන් තමන්ගේ මානසික නිදහස කැප නොකර, "බෑ" කියන්න ඕන තැනදී "බෑ" කීම.
තමන්ටම කරුණාවන්ත වීම (Self-compassion)
වැරදීමකදී තමන්ටම දොස් පවරා නොගෙන, තමන්ගේම හොඳම මිතුරා වගේ තමන්ට සැලකීම.
බුදු දහම තුළ "තමන්ට ආදරය කිරීම"
බුදු දහමේ මේ ගැන හරි අපූරු ඉගැන්වීමක් තියෙනවා. මල්ලිකා සූත්රයේදී බුදුහාමුදුරුවෝ දේශනා කරනවා "මේ මුළු ලෝකයේම සෝදිසි කර බලද්දී තමන්ට වඩා ආදරය කරන වෙනත් කෙනෙක් හමු නොවන බව".
බුදු දහමට අනුව තමන්ට ආදරය කිරීම කියන්නේ "තමන්ව නරක දෙයින් මුදවාගෙන, හොඳ දේ තුළ පිහිටුවීමයි":
අත්තානං උපමං කත්වා - "තමන්ව උපමාවට ගෙන" අනුන්ට හිංසා නොකිරීම. ඒ කියන්නේ මම දුකට අකමැති වගේම අනිත් අයත් අකමැතියි කියලා හිතන එක. එතනදී තමන්ට තියෙන ආදරය ලෝකයටම පතුරවන මෛත්රියක් බවට පත් වෙනවා.
පළමුව තමන්ට මෛත්රිය කිරීම - මෛත්රී භාවනාවේදී මුලින්ම "අහං අවේරෝ හෝමි..." (මම වෛර නැත්තෙක් වෙම්වා...) කියලා තමන්ගෙන්ම පටන් ගන්නේ ඒකයි. තමන්ගේ සිත සුවපත් නැති කෙනෙකුට අනුන්ගේ සිත සුවපත් කරන්න බැහැ.
මෙහි ඇති වෙනස (සූක්ෂ්ම තැන)
සමාජ මාධ්යවල කියන "Self-love" සහ බුදු දහමේ කියන දේ අතර පොඩි වෙනසක් තියෙනවා.
අහංකාරය vs ආත්ම දමනය: සමහර වෙලාවට බටහිර සංකල්පය තුළ "මම" කියන හැඟීම (Ego) වැඩි වෙන්න පුළුවන්. නමුත් බුදු දහමේදී කියන්නේ තමන්ට ආදරය කරනවා නම්, තමන්ව රාග, ද්වේෂ, මෝහ වලින් මුදවා ගන්න ඕන කියන එකයි.
සමාජ මාධ්යවල "Self-love" කියන්නේ සමහර විට මිල අධික දේවල් මිලදී ගැනීම හෝ විනෝද වීම (Self-indulgence) වගේ බාහිර දේකට වෙන්න පුළුවන් (පරිභෝජනවාදය ). ඒත් බුදු දහම කියන්නේ සැබෑ ආදරය තියෙන්නේ තමන්ගේ සිත පිරිසිදු කරගැනීම තුළයි.
කෙටියෙන් කිවහොත්:
තමන්ට ආදරය කරනවා කියන්නේ තමන්ට වෛර නොකිරීමයි. තමන්ගේ සිතේ තියෙන පීඩනය, වෛරය සහ පසුතැවීම අයින් කරලා සිත සැහැල්ලු කරගැනීමයි. ඒ සැහැල්ලු සිතින් අනුන්ටත් උදව් කරන එකයි සැබෑ සතුට වෙන්නේ.
2. ඩිජිටල් "මිරිඟුව"ඇල්ගොරිතමයකට අපේ සතුට පාලනය කළ හැකිද?
ෆේස්බුක් හෝ ඉන්ස්ටග්රෑම් හරහා ඔබ දකින්නේ අනුන්ගේ ජීවිතවල "හොඳම මොහොතවල්" පමණයි. එය ඔබේ සාමාන්ය ජීවිතය සමඟ සංසන්දනය කරන විට ඔබට ඔබ ගැනම හීනමානයක් ඇති වෙනවා නේද?.(මෙ ගැන ඔබටම අත්දැකිම් ඇති)
රූපවාහිනියෙන් හෝ අන්තර්ජාලයෙන් දකින "සකස් කළ" රූප දෙස බලාාල තම සහකරු හෝ සහකාරිය ගැන කලකිරීමට පත්වීම අද පවුල් ජීවිත බිඳ වැටීමට ලොකු හේතුවක් වෙලා. මේ සියල්ල ඩිජිටල් ලෝකය විසින් මවන ලද බොරු ප්රතිරූපයන් පමණයි.
ඒ වගේම අද සමාජයේ ගැහැනු සහ පිරිමි ළමයින්, විශේෂයෙන් ගැහැනු ළමයින් ඩිජිටල් ලෝකයේ අතරමං වෙලා තියෙනවා. තමන්ගේ පෞද්ගලිකත්වය පවා නොසලකා හරිමින් නිතරම ඡායාරූප සහ වීඩියෝ උඩුගත කිරීම(මෙකේ තාක්ෂණික අහිතකර පැත්ත ගැන ඉදිරියට කතා කරමු) මගින් ඔවුන් බලාපොරොත්තු වන්නේ අනුන්ගෙන් ලැබෙන "අනුමැතිය" පමණයි. "මම ලස්සනද?", "මම වැදගත්ද?" කියන ප්රශ්නවලට පිළිතුරු ඔවුන් සොයන්නේ තමන් තුළින් නොව අනුන්ගේ Comment එකක් තුළිනුයි.
මෙය තනිකම තවත් වැඩි කරන අතර, සැබෑ ලෝකයේ සබඳතාවලට වඩා ඩිජිටල් අවධානයට ඔවුන් ලොමුදැහැගන්වනවා.
සැබවින්ම තමන්ට ආදරය කරන, තමන්ගේ සිත දියුණු කරගත්ත කෙනෙකුට ඒ බව ලෝකයට ඔප්පු කිරීමට හෝ නිතර ප්රදර්ශනය කිරීමට අවශ්යතාවයක් පැන නගින්නේ නැහැ. ඔවුන් නිහඬවම තමන්ගේ අභ්යන්තර සාමය භුක්ති විඳිනවා.
3. අනන්යතාවය ගොඩනැගීම (Identity Construction)
වර්තමානයේ බොහෝ දෙනෙක් සමාජ මාධ්ය දකින්නේ තමන්ගේ "Digital Portfolio" එකක් විදිහට.
-
තමන්ගේ ජීවිතය ඉතා සාර්ථකයි, සතුටින් ඉන්නවා කියලා ලෝකයට පෙන්වීමට ඔවුන් උත්සාහ කරනවා.
-
ඇතැම් අයට මෙය තමන්ගේ දක්ෂතා (නර්තනය, රංගනය, විලාසිතා) පෙන්වීමට ඇති වේදිකාවක්.
4. සමාජීය පීඩනය සහ ප්රවණතා (Peer Pressure & Trends)
අනිත් හැමෝම කරන නිසා තමන් ඒ දේ නොකළොත් තමන් "පරණ" චරිතයක් වේවි කියන බිය (FOMO - Fear Of Missing Out) මෙයට බලපානවා.
-
Instagram හෝ TikTok වැනි වේදිකාවල එන 'Trends' අනුගමනය කිරීම එක්තරා විදිහක විනෝදාංශයක් වෙලා.
5. මුදල් සහ රාගය
සමාජ මාධ්ය හරහා අද නිතරම ප්රදර්ශනය කරන්නේ "ධනය" සහ "ශරීරය" (Lust/Liking).
-
මුදල්: ඩිජිටල් ලෝකයේ මිනිසුන් තමන්ගේ මිල අධික වාහන, ඇඳුම් පැළඳුම් පෙන්වමින් තමන් සතුටින් සිටින බව ඇඟවීමට උත්සාහ කරනවා. නමුත් මුදලින් කළ හැක්කේ සුවපහසුව මිලදී ගැනීම පමණයි; සැනසීම මිලදී ගත නොහැකියි.
-
කාම ආශාවන් (රාගය): ඩිජිටල් අවකාශය තුළ අද රාගය කියන දේ ඉතාම ලාභදායී ලෙස විකිණෙනවා. සිරුර ප්රදර්ශනය කිරීම හෝ ලිංගිකත්වය ඉස්මතු වන අයුරින් වීඩියෝ නිර්මාණය කිරීම මගින් ලබන ඒ "අවධානය" තුළ ඇත්තේ තාවකාලික ආශ්වාදයක් පමණයි. බුදු දහමේ පෙන්වා දෙන පරිදි, මෙවැනි ආශාවන් පසුපස හඹා යෑම හරියට "ගිනි අඟුරු අතින් අල්ලාගෙන සිටිනවා" වැනි වැඩක්. එයින් මොහොතක උණුසුමක් ලැබුණත්, අවසානයේ ඉතිරි වන්නේ පිළිස්සුණු තුවාල පමණයි.
6. සැබෑ නිදහස සහ "Switch Off" කිරීමේ කලාව
"ඔබේ ඇසට පෙනෙන ලස්සන දර්ශනයක් කැමරාවක පටිගත කිරීමට වෙහෙසෙන ඕනෑම මොහොතක, ඔබට ඒ මොහොතේ සැබෑ අත්දැකීම මගහැරී යනවා."
සැබෑ නිදහස විඳින්න නම්, ඔබ යම් තැනකට ගිය විට ඔබේ ස්මාර්ට් ෆෝන් එක සම්පූර්ණයෙන්ම ක්රියාවිරහිත කරන්න පුළුවන් විය යුතුයි. හදිසියකට පමණක් පාවිච්චි කරන්න සරල ෆෝන් එකක් ළඟ තබා ගැනීමෙන්, අනවශ්ය Notifications සහ විකිරණ වලින් තොරව ස්වභාවධර්මය සමඟ සැබෑ ලෙසම සම්බන්ධ වීමට ඔබට අවස්ථාව ලැබෙනවා.
7. මඩේ සෙල්ලම් කරන එකේ වටිනාකම (Roots and Labor)
වර්තමාන දෙමාපියන් කරන ලොකුම වරද තමයි දරුවන්ව අව්වෙන්, වැස්සෙන් සහ පොළොවෙන් ආරක්ෂා කරලා "වීදුරු කූඩුවල" හැදීමයි. නමුත් දරුවෙක් ජීවිතය ඉගෙන ගන්නේ පොතෙන් විතරක් නෙවෙයි.
-
ගොවිතැන සහ වැඩ කිරීම: පසත් එක්ක වැඩ කරන, වගාවක් කරන හෝ යම් ප්රායෝගික වැඩක් (පැළයක් සිටුවිම, අලුත්වැඩියාවක් කිරීම වැනි) කරන දරුවෙකුට ලැබෙන පන්නරය මිල කරන්න බැහැ.
-
ගමේ පාසල: ග්රාමීය පසුබිමක වැඩ කරන, එදිනෙදා ජීවිතයේ ප්රායෝගික ගැටලු දකින දරුවෙක්ට ජීවිතයේ එන ඕනෑම බාධකයකට මුහුණ දීමේ ශක්තිය ලැබෙනවා. මගේ අත්දැකිමෙන්ම සහතික කරල කියන්න පුළුවන් ඔවුන් ඩිජිටල් ලෝකයේ හිස් බවට වඩා ස්වභාවධර්මයේ ජීවී බව හඳුනා ගත්ත අය කියලා.
බුදු දහමේ උගන්වන "අනත්ත" (ආත්මයක් නොමැති බව) සංකල්පය තේරුම් ගන්න ස්වභාවධර්මය හොඳම ගුරුවරයෙක්. අහංකාරය සහ තනිකම දෙකම එතැනදී දිය වෙලා යනවා.
8. සතුට යනු අප තුළම ඇති දෙයකි (Happiness is an Inside Job)
සැබෑ සතුට යනු බාහිරින් ලැබෙන "ප්රතිචාරයක්" නොව, අභ්යන්තරයෙන් ඇති වන "නිශ්චලතාවයකි". මෙය ලබා ගැනීමට ක්රම කිහිපයක් තිබෙනවා:
-
තෘප්තිමත් බව (Contentment): සතුටේ මූලික පදනම තමන් සතු දෙයින් සෑහීමට පත්වීමයි. ඩිජිටල් ලෝකය ඔබට "තව ඕනේ" කියන හැඟීම දෙන අතරේ, ඔබ "මට මේ ඇති" කියන හැඟීමට හුරු විය යුතුයි.
"සන්තුට්ඨි පරමං ධනං" - සෑහීමට පත්වීම උතුම්ම ධනයයි.
-
නිර්මාණශීලීත්වය (Creation over Consumption): දවසකට පැය ගණනාවක් අනුන්ගේ වීඩියෝ බලනවා වෙනුවට, ඔබ විසින්ම යමක් නිර්මාණය කරන්න. එය ග්රැෆික් නිර්මාණයක්, යම් උපකරණයක් හැදීමක් හෝ අලුත් කැමක් සැදීම, පැළයක් සිටුවිම වැනි ප්රායෝගික වැඩක් කරන්න පුළුවන්. ඒ තුළින් ලැබෙන ආත්ම තෘප්තිය ඩිජිටල් ලෝකයේ කිසිම දේකට සම කරන්න බැහැ.
-
විවේකය (Solitude): තනිකම (Loneliness) සහ හුදකලාව (Solitude) කියන්නේ දෙකක්. තනිකම කියන්නේ පීඩාවක්; නමුත් හුදකලාව කියන්නේ තමන්ගේ මනස සමඟ සතුටින් සිටීමයි. ෆෝන් එක නොමැතිව තනිව සිටීමට පුරුදු වීම තුළින් ඔබේ සැබෑ ශක්තිය ඔබට වැටහෙන්න පටන් ගන්නවා.
9. ස්වභාවධර්මය වෙත නැවත හැරීම
සමාජ මාධ්ය ඇබ්බැහියෙන් මිදීමට තාක්ෂණික සීමාවන්ට වඩා අවශ්ය වන්නේ මානසික වෙනසක්.
-
බාහිර ක්රියාකාරකම්: පොළොවට පය තැබීම, ගසක් වැවීම හෝ වැස්සට තෙමීම වැනි සරල දේවල් තුළින් ඔබේ ස්නායු පද්ධතිය සන්සුන් වෙනවා. මෙය ඩිජිටල් ලෝකයේ ඇති පීඩනයට ඇති හොඳම ඔසුවයි.
-
ප්රායෝගික නිර්මාණ: යමක් අතින් නිර්මාණය කරන්න (DIY projects). ඔබ යමක් නිර්මාණය කරන විට දැනෙන ආත්ම තෘප්තිය කිසිම Post එකකින් ලබා ගන්න බැහැ.
-
අපේක්ෂාවන් අත්හැරීම: අනුන්ගෙන් ප්රශංසාව බලාපොරොත්තු නොවී, ඔබ කරන කාර්යය හරියටම කරන්න. සතුට ඇත්තේ ගමනාන්තයේ නොව ගමන තුළයි.
-
නිහඬතාවය පුහුණු කරන්න: කිසිම උපකරණයක් නැතිව ස්වභාවික පරිසරයක නිහඬව සිටීමට පුරුදු වන්න. එහිදී ඔබට ඔබවම හඳුනා ගැනීමට හැකි වේවි.
-
සජීවී සබඳතා: අන්තර්ජාලයෙන් පිටත මිතුරන් සමඟ එකතු වී ක්රීඩා කිරීම හෝ චාරිකා යාම.
-
විනෝදාංශ දිරිමත් කිරීම: භාවික දේවලින් කරන නිර්මාණ හෝ එළිමහන් ව්යායාම(යෝගා), කඳු නැගීම හෝ ගෙවතු වගාව වැනි ක්රියාකාරකම්.
ඉතින්, සතුට කියන්නේ අනුන් ඔබට දෙන දෙයක් නෙවෙයි, එය ඔබ විසින්ම තමන්ගේ සිත දමනය කරගැනීමෙන් සහ ප්රායෝගික ජීවිතයේ අභියෝගවලට මුහුණ දීමෙන් ලබා ගන්නා දෙයක්. ඒ වගේම තාක්ෂණය මෙවලමක් කරගන්නවා මිස, කිසිම විටක තාක්ෂණයේ වහලෙක් වෙන්න එපා. හොදින් මතක තබා ගන්න!